CROSSPOINT
International Chairs KULeuven – Université de Lille
De rol van grensoverschrijdende regio's in het overheidsbeleid en in de strijd tegen ongelijkheden.
CROSSPOINT is een interdisciplinair en toekomstgericht onderzoeksprogramma over de rol van grensoverschrijdende metropolitane regio's (Cross-Border Metropolitan Regions, CBMR) hun politieke, sociale en culturele uitdagingen, en hun rol in de klimaattransitie en de strijd tegen ongelijkheid.
Onderzoeksdoelstellingen
CROSSPOINT heeft twee onderzoeksdoelstellingen:
-de kennis over deze uitdagingen versterken in het specifieke kader van de Eurometropool Lille-Kortrijk-Tournai, door deze te vergelijken met de Europese context;
-het identificeren van succesfactoren voor het opzetten van grensoverschrijdende metropolitane regio’s die in staat zijn om stedelijk beleid te coördineren en ongelijkheden aan te pakken.
Onderzoekslijnen
CROSSPOINT omvat 3 onderzoekslijnen (werkpakketten). Deze worden uitgevoerd zijn door het onderzoeksinstituut LUSI ( Leuven Urban Studies Institute) van de KULeuven en door verschillende laboratoria van de Université de Lille, volgens volgende onderzoekslijnen:
1 - Changing history : lokale geschiedenis en de strijd tegen sociale en gender ongelijkheid ( Institut de Recherches Historiques du Septentrion, IRHIS)
2 - Urban planning in CBMR's : het Blauwe Park als plaats van solidariteit voor de Eurometropool (Laboratoire de Recherche en Architecture, Conception, Théori et Histoire, LACTH)
3 - Analyse van integratiemogelijkheden in grensoverschrijdende regio’s ( Lille Economics Management, LEM)
Het Blauwe Park
De tweede onderzoekslijn van CROSSPOINT neemt 'Het Blauwe Park' als onderzoeksonderwerp aan de hand van 3 onderzoeksmethoden:
- theoretisch onderzoek : het onderzoeken van het vermogen van het territoriale project “Het Blauwe Park” 1) om het gebied dat de Eurometropool Lille – Kortrijk - Tournai vormt; 2) de voorwaarden voor de toepassing van strategieën voor sociaal-ecologische transities (nl. water, bodem en vormen van verstedelijking) te onderzoeken in de 3 deelregio's van de Eurometropool. En zo bij te dragen aan de state of the art met betrekking tot alternatieve vormen van territoriale organisatie voor het heersende model van metropoolvorming.
Financiering van een deeltijdse doctoraatsbeurs (2025-2029)
- projectonderzoek : vaststellen welke vormen van sociaal-ecologische transities relevant zijn in de specifieke context van dit leefgebied en testen of het project “Het Blauwe Park” in staat is om deze te dragen.
Onderzoek wordt uitgevoerd in 2 masterworkshops : ENSAP Lille ( architecten en landschapsarchitecten) en KULeuven, Campus Gent ( stedenbouwkundigen. Zie hieronder : 2024 - 2025 - 2026.
- actie-onderzoek : door middel van workshops met belanghebbenden nagaan welke instrumenten nodig zijn om deze transities in het kader van het territoriaal project Het Blauwe Park te realiseren
In samenwerking met het Agentschap van de Eurometropool Lille – Kortrijk – Tournai. Binnenkort beschikbaar.
Studio’s 2024 - De spiegelsteden Comines (FR) en Comines-Warneton (BE)
Workshop Grensoverschrijdend gebied (ENSAP Lille, Master Architecture en DEP Paysage)
De workshop Master Territoire van de ENSAP in Lille (lente) heeft als algemeen thema ‘intermediaire verstedelijkte situaties’, waarbij stedelijke en landelijke kenmerken naast elkaar bestaan of met elkaar vermengd zijn. Hoewel deze vormen voor een groot deel van de huishoudens zeer aantrekkelijk zijn, worden ze bekritiseerd door experts op het gebied van duurzame steden (die dichtheid/nabijheid voorstaan), verwaarloosd door professionals en zijn ze slecht afgestemd op de gebruikelijke planningsinstrumenten van overheidsinstanties.
Toch zijn deze gebieden cruciaal, omdat er belangrijke kwesties op het spel staan: milieu-uitdagingen (waterbeheer, vervuiling, verstedelijking, agrovoedingssector), economische uitdagingen (productiemethoden, vervoerswijzen, mono-activiteit), sociale of politieke uitdagingen (onderlinge geslotenheid, werkloosheid, vergrijzing, burgerschap, bestuur, enz.).
Gedurende drie jaar (2024-2026) richt de workshop zich op een bijzondere vorm ‘tussen twee werelden’: grensoverschrijdende verstedelijkte situaties in de context van de Eurometropool Lille-Kortrijk-Tournai, en gaat hij meer in het bijzonder in op het territoriale project ‘Het Blauwe Park’. Daartoe brengt de workshop studenten architectuur en landschapsarchitectuur samen, die samenwerken aan gemeenschappelijke territoriale strategieën en vervolgens individueel specifiek gelokaliseerde ruimtelijke transformaties onderzoeken.
In 2024 onderzocht de workshop het grensoverschrijdende gebied aan de hand van de spiegelsteden Comines-France en Comines Warneton (België) en hun mogelijkheden om het territoriale project ‘Het Blauwe Park’ uit te voeren. Hoe kan de kleinere schaal van de gemeenten zich deze grote territoriale visie eigen maken en zich aansluiten bij dit eurometropolitane project? Hoe kunnen de grote uitdagingen van het Blauwe Park worden verankerd in de dagelijkse lokale activiteiten (openbare ruimtes, huisvestingsprojecten, bedrijventerreinen)?
Het Crosspoint-partnerschap biedt onder meer:
- financiële steun voor de mobiliteit van studenten en grensoverschrijdende verblijven (gîtes, herbergen, fietsverhuur, toegang tot tentoonstellingen, enz.) en begeleiding bij de afronding van de te leveren prestaties;
- kruisbestuiving met de workshops Territoire van de KULeuven (campus Gent);
- deelname aan activiteiten van de Eurometropool Lille-Kortrijk-Tournai (ontmoetingen tussen burgemeesters, verkennende seminars, Wereldwaterdag, enz.).
Synthese van de Grensoverschrijdende Workshop 2024 (Comines)
Synthese: download pdf
1. Wat als de stad ontworpen zou worden voor kinderen?
2. Wat als de leegstaande ruimtes in de stad een netwerk van parken zouden worden?
3. Wat als we de reeds geplande vastgoedprojecten zouden herinterpreteren, voor een ander soort ‘samenleven’?
4. Wat als de economische bedrijvenzones (ZAE) andere activiteiten zouden huisvesten?
5. Wat als we een grensoverschrijdend netwerk voor lokale voedselvoorziening zouden ontwikkelen?
6. Wat als we de ‘capillairen’ beter zouden integreren in het Blauwe Park van de Eurometropool?
7. Wat als de twee Comines samen een groot jaarlijks festival zouden organiseren?
8. Wat als we de nog open plekken in het stedelijk weefsel zouden benutten voor landbouw?
Afstudeerprojecten
Studio’s 2025 - De vlakte van de 3 Herseaux, tussen Wattrelos ( F) en Moeskroen (B)
Workshop Grensoverschrijdend gebied (ENSAP Lille, Master Architecture en DEP Paysage)
De workshop Master Territoire van de ENSAP in Lille (lente) heeft als algemeen thema ‘intermediaire urbanisatiesituaties’, waarbij stedelijke en landelijke kenmerken naast elkaar bestaan of met elkaar vermengd zijn. Hoewel deze vormen voor een groot deel van de huishoudens zeer aantrekkelijk zijn, worden ze bekritiseerd door experts op het gebied van duurzame steden (die dichtheid/nabijheid voorstaan), verwaarloosd door professionals en zijn ze slecht afgestemd op de gebruikelijke planningsinstrumenten van overheidsinstanties.
Toch zijn deze gebieden cruciaal, omdat er belangrijke kwesties op het spel staan: milieu-uitdagingen (waterbeheer, vervuiling, verstedelijking, agrovoedingssector), economische uitdagingen (productiemethoden, vervoerswijzen, mono-activiteit), sociale of politieke uitdagingen (onderlinge geslotenheid, werkloosheid, vergrijzing, burgerschap, bestuur, enz.)
Gedurende drie jaar (2024-2026) richt de workshop zich op een bijzondere vorm van ‘tussen twee werelden’: grensoverschrijdende urbanisatiesituaties in de context van de Eurometropool Lille-Kortrijk-Tournai, en gaat hij meer in het bijzonder in op het territoriale project ‘Parc Bleu’. Daartoe brengt de workshop studenten architectuur en landschapsarchitectuur samen, die samenwerken aan gemeenschappelijke territoriale strategieën en vervolgens individueel specifiek gelokaliseerde ruimtelijke transformaties onderzoeken.
In 2025 onderzocht de workshop het grensoverschrijdende gebied vanuit de drie Herseaux, een landbouwvlakte gelegen tussen drie dorpen (Herseaux-Gare, Place en Ballons), grenzend aan het dichtbevolkte deel van Moeskroen (B) en de stad Wattrelos (F). Nu deze gronden bouwrijp zijn geworden, in een context van demografische druk, roepen ze meer algemene vragen op: waar kan nog worden verstedelijkt (in Moeskroen, in Wattrelos?) en hoe? Welke vormen van huisvesting, in welke territoriale organisaties (mobiliteit, diensten, openbare ruimten)? Wat moet worden gedeeld, gebundeld, behouden, ingevoerd? Welke relaties met welke vormen van landbouw? En met water? In het “Blauwe Park” moet het water de woonvormen structureren!
Het Crosspoint-partnerschap biedt onder meer:
- financiële steun voor de mobiliteit van studenten en grensoverschrijdende verblijven (gîtes, herbergen, fietsverhuur, toegang tot tentoonstellingen, enz.) en begeleiding bij de afronding van de te leveren prestaties;
- kruisbestuiving met de workshops Territoire van de KULeuven (campus Gent);
- deelname aan activiteiten van de Eurometropool Lille-Kortrijk-Tournai (ontmoetingen tussen burgemeesters, verkennende seminars, Wereldwaterdag, enz.).
Synthese van de Grensoverschrijdende Workshops 2025 ( Herseaux)
Synthese: download pdf
01. Een gebied creëren via het stroomgebied
02. De habitat intensiveren in plaats van uitbreiden
03. Een gebied creëren in een agrarisch systeem
04. Bedrijventerreinen opnieuw beter verbinden met hun omgeving
05. Alternatieve mobiliteitsvormen om de openbare ruimte terug te winnen.
06. Het blauwe park integreren in verwaarloosde ruimtes
07. Voedingseducatie via het lokale grondgebied
Afstudeerprojecten
- Urbanisme introduceren in bedrijventerreinen (Perrine Cuzin, paysagiste ENSAPL 2025) - download
- Urbaniseren aan de rand - de grenzen tussen stad en platteland (Baptiste Auguste, architecte ENSAPL 2025) - download
- Een project voor een voedende stad tussen Wattrelos en Moeskroen (Etienne Gloux, paysagiste ENSAPL 2025) - download
- Intensiveren zonder uit te breiden: verstedelijking koppelen aan een ‘parken’systeem (Léa Agez, architecte ENSAPL 2025)